Ela
New member
8. MODERN DÜNYADA SEVGİ NEDEN BİR ALIŞVERİŞE DÖNÜŞEBİLİYOR?
Fromm'un düşüncelerini bugün okuduğumuzda, onun topluma yönelik eleştirileri de dikkat çekiyor.
Modern yaşamda pek çok şeyi ölçmeye, karşılaştırmaya ve puanlamaya alıştık. İş başvurularında deneyimimizi, alışverişte ürünleri, sosyal medyada etkileşim sayılarını karşılaştırıyoruz.
Bu alışkanlıklar ilişkilere de sızabiliyor.
"Kaç kişiyle görüştü?"
"Ne kadar kazanıyor?"
"Bana ne kazandırabilir?"
"Daha iyisini bulabilir miyim?"
Elbette bir ilişkiye başlarken ortak değerleri, yaşam hedeflerini ve maddi koşulları dikkate almak doğaldır. İnsanların uyumlu olup olmadığını değerlendirmesi gerekir.
Ancak ilişkiyi sürekli bir piyasa değerlendirmesine dönüştürdüğümüzde karşımızdaki insanı bir birey olarak görmekten uzaklaşabiliriz.
Sosyal medya bu durumu daha da ilginç hâle getiriyor. Birlikte çekilmiş fotoğraflar, özel günlerde alınan hediyeler ve romantik tatiller bazen sevginin göstergesiymiş gibi sunuluyor.
İnsan ister istemez kendisini başkalarıyla karşılaştırabiliyor.
Arkadaşınızın partneri ona sürpriz bir tatil hazırlamış. Sizinki akşam eve gelirken sevdiğiniz çikolatayı almış. Bir anda kendinizi "Benim ilişkim yeterince romantik mi?" diye düşünürken bulabilirsiniz.
Oysa ilişkilerin ihtiyaçları, imkânları ve ifade biçimleri farklıdır.
Pahalı bir hediye, duygusal yakınlığın garantisi değildir. Aynı şekilde sade bir yaşam süren çiftin sevgisi de daha az olmak zorunda değildir.
Fromm'un eleştirisinden hareketle şu soruyu sorabiliriz: Bir insanı, bize sağladığı avantajlarla mı değerlendiriyoruz, yoksa onun kendine özgü varlığına da değer veriyor muyuz?
Bu soru yalnızca romantik ilişkiler için geçerli değil. Arkadaşlıklarımızda, aile bağlarımızda ve toplumsal ilişkilerimizde de önem taşıyor.
İnsanları yalnızca işimize yaradıkları sürece önemsiyorsak, sevgiyi bir dayanışma biçiminden çıkarıp karşılıklı çıkara dayalı bir alışverişe dönüştürme riskimiz var.
9. GÜNLÜK HAYATTA FROMM'UN SEVGİ ANLAYIŞINI NASIL UYGULAYABİLİRİZ?
Bütün bunlar kulağa güzel geliyor ama asıl mesele teoriyi günlük hayata taşımak.
Çünkü kitapları okuyup ilişkiler üzerine düşünmek kolay; akşam yorgun argın eve geldiğimizde sabırlı kalmak bazen çok daha zor.
Peki, nereden başlayabiliriz?
Birincisi, dinlemeyi öğrenelim.
Birisi bize derdini anlattığında hemen kendi deneyimimizi anlatmaya veya çözüm üretmeye başlamayalım. Önce ne hissettiğini anlamaya çalışalım.
"Bu durum seni gerçekten üzmüş gibi görünüyor" demek, bazen uzun bir tavsiye listesinden daha anlamlı olabilir.
İkincisi, varsayımlarımızı sorgulayalım.
Partnerimizin sessizliğini ilgisizlik, arkadaşımızın gecikmesini saygısızlık olarak yorumlamadan önce ne olduğunu soralım. Her davranışın arkasındaki nedeni bildiğimizi varsaymayalım.
Üçüncüsü, sözlerimizle davranışlarımız arasındaki uyuma bakalım.
"Her zaman yanındayım" demek güzeldir. Ancak gerçekten ihtiyaç duyulduğunda ortadan kayboluyorsak bu sözün anlamı zayıflar. Güven, çoğu zaman küçük ama tutarlı davranışlarla gelişir.
Dördüncüsü, farklılıklara alan açalım.
Her konuda aynı düşünmek zorunda değiliz. Birimiz planlı, diğerimiz daha spontane olabilir. Birimiz kalabalıkları severken diğerimiz sakinliği tercih edebilir.
Farklılıkları otomatik olarak kusur saymak yerine bunların birlikte yaşamanın nasıl bir parçası olabileceğini düşünelim.
Beşincisi, sınırlarımızı koruyalım.
Sevdiğimiz kişinin her sorununu çözmek, her isteğini yerine getirmek veya her davranışına katlanmak zorunda değiliz. Saygı karşılıklıdır; sevgiyi kanıtlamak için kendimizden vazgeçmemiz gerekmez.
Altıncısı, gerektiğinde özür dilemeyi öğrenelim.
Özür dilemek, her tartışmada haksız olduğumuzu kabul etmek değildir. Kendi davranışımızın karşı tarafta oluşturduğu etkiyi fark edebilmek ve sorumluluk alabilmektir.
"Öyle hissetmene gerek yoktu" demek yerine "Sözlerimin seni kırdığını anlıyorum, bunu daha iyi ifade edebilirdim" demek çok daha yapıcı bir başlangıç olabilir.
Yedincisi, birlikte gelişmeye önem verelim.
Bir ilişkinin yıllar içinde değişmesi doğaldır. İnsanların hedefleri, korkuları ve ihtiyaçları dönüşebilir. Bu nedenle birbirimizi yalnızca geçmişte tanıdığımız kişi olarak görmemek, zaman zaman yeniden tanımaya çalışmak önemlidir.
Bütün bunlar kusursuz ilişkiler yaratmayı garanti etmez. Fakat daha açık, daha saygılı ve daha bilinçli ilişkiler kurmamıza yardımcı olabilir.
10. PEKİ, GERÇEK SEVGİ HER ŞEYE KATLANMAK MIDIR?
Bu noktada önemli bir yanlış anlaşılmanın önüne geçelim.
Sevgi emek gerektiriyor diye her ilişkiyi sürdürmek zorunda değiliz. Bir insanı seviyor olmamız, onun bize zarar veren davranışlarını kabul etmemizi gerektirmez.
Sürekli aşağılanmak, tehdit edilmek, korkutulmak veya kontrol altında tutulmak sevginin doğal bedeli değildir.
Bazen iki insan birbirini önemsediği hâlde yaşam hedefleri uyuşmayabilir. Bazen iletişim kurma çabaları sonuç vermeyebilir. Bazen de ilişkinin devam etmesi taraflardan biri için sağlıklı olmayabilir.
Bu gibi durumlarda ayrılmak, yaşanan her şeyin anlamsız olduğu anlamına gelmez.
Fromm'un saygı ve bireysellik vurgusu, insanın kendisini koruma hakkını da düşünmemizi sağlar. Sevgi, karşılıklı gelişime alan açmalıdır; korku ve baskı altında yaşamayı zorunlu kılmamalıdır.
Bir ilişkiyi bitirmek her zaman kolay değildir. Özellikle ortak bir geçmiş, çocuklar, maddi sorumluluklar veya güçlü duygusal bağlar söz konusu olduğunda karar vermek karmaşıklaşabilir.
Bu nedenle meseleye basit bir "Seviyorsan kal, sevmiyorsan git" mantığıyla yaklaşmak doğru olmaz.
Asıl sorular şunlardır: Bu ilişkide kendimi güvende hissediyor muyum? Sorunlarımızı konuşabiliyor muyuz? Sınırlarıma saygı duyuluyor mu? İkimiz de ilişkiye katkıda bulunmaya istekli miyiz?
Sevginin varlığı kadar, ilişkinin nasıl yaşandığı da önemlidir.
SONUÇ: SEVMEK, BİRİNİ BULMAKTAN ÇOK DAHA FAZLASI
Erich Fromm'un sevgi anlayışı bana göre bizi romantizmin en önemli sorularından biriyle karşı karşıya bırakıyor: Hayatımıza girecek doğru insanı aramak için bu kadar zaman harcarken, nasıl bir seven insan olduğumuzu geliştirmek için ne kadar zaman ayırıyoruz?
Çünkü bazen sürekli yanlış insanlarla karşılaştığımızı düşünürken kendi ilişki alışkanlıklarımızı gözden kaçırabiliyoruz. Bazen anlaşılmadığımızı söylerken kendimizi açıkça ifade etmeyi öğrenmemiş oluyoruz. Bazen de karşımızdakinin bizi sevmesini beklerken onun kim olduğunu gerçekten tanımaya yeterince zaman ayırmıyoruz.
Fromm'un Sevme Sanatı kitabı, sevgiyi yalnızca romantik bir heyecan olarak görmememiz gerektiğini hatırlatıyor. Özen göstermek, sorumluluk almak, saygı duymak ve karşımızdakini tanımaya çalışmak, olgun sevginin önemli parçalarıdır.
Üstelik bu yaklaşım yalnızca sevgililer veya eşler için geçerli değildir. Bir arkadaşın başarısını kıskanmadan kutlamak, çocuğun kendi kişiliğini geliştirmesine izin vermek, anne babamızın farklı düşüncelerine saygı duymak veya zor durumda olan bir yabancıya yardım etmek de sevginin daha geniş anlamıyla ilişkilidir.
Belki de sevgi, birinin hayatımızdaki boşluğu doldurmasını beklemekten çok, onunla birlikte daha anlamlı bir hayat kurmayı öğrenmektir.
Ve evet, bunun için bazen sabır, bazen cesaret, bazen de tartışmanın ortasında haklı çıkmaya çalışmak yerine susup dinlemeyi seçmek gerekir.
İnsan ilişkilerinde her zaman kazanmak zorunda değiliz. Bazen haklı çıkmak yerine birbirimizi anlamayı seçmek, çok daha değerli bir sonuçtur.
Şimdi sözü foruma bırakalım.
Sizce sevgi doğuştan gelen bir yetenek mi, yoksa zamanla öğrenilen bir beceri mi?
Birini çok sevmek, onunla sağlıklı bir ilişki kurmak için yeterli midir? Yoksa sevginin yanında iletişim, öz farkındalık ve karşılıklı saygı gibi beceriler de mutlaka gelişmeli midir?
Bir de en zor soruyu soralım: Sizce insan sevdiği kişiyi olduğu gibi kabul etmeli mi, yoksa ilişkinin daha sağlıklı olması için değişmesini beklemek de sevginin bir parçası mıdır?
Bakalım forumda kimler romantik tarafta kalacak, kimler konuyu felsefi bir tartışmaya çevirecek. Yalnız, son soruyu cevaplamadan önce partnerinize danışmayın; yoksa tartışma başlamadan konu kapanabilir!
Kaynak ve okuma önerisi
Erich Fromm, Sevme Sanatı (The Art of Loving), 1956. Sevginin doğası, olgun sevginin temel unsurları ve modern toplumun insan ilişkileri üzerindeki etkileri hakkında temel bir eser.
Fromm'un fikirlerini daha geniş bağlamda değerlendirmek isteyenler için kitabın yanı sıra yazarın diğer çalışmaları da okunabilir. Buradaki örnekler, Fromm'un düşüncelerini günlük yaşama uyarlamak amacıyla oluşturulmuştur; bireysel deneyimler her ilişkide farklılık gösterebilir.
Cinsiyet bölümünü daha dengeli ve somut yaz
Cinsiyet bölümünü daha dengeli ve somut yaz
Fromm’un kavramlarını yorumdan daha net ayır
Tekrarlanan fikirleri sıkılaştır ve akışı hızlandır
Fromm'un düşüncelerini bugün okuduğumuzda, onun topluma yönelik eleştirileri de dikkat çekiyor.
Modern yaşamda pek çok şeyi ölçmeye, karşılaştırmaya ve puanlamaya alıştık. İş başvurularında deneyimimizi, alışverişte ürünleri, sosyal medyada etkileşim sayılarını karşılaştırıyoruz.
Bu alışkanlıklar ilişkilere de sızabiliyor.
"Kaç kişiyle görüştü?"
"Ne kadar kazanıyor?"
"Bana ne kazandırabilir?"
"Daha iyisini bulabilir miyim?"
Elbette bir ilişkiye başlarken ortak değerleri, yaşam hedeflerini ve maddi koşulları dikkate almak doğaldır. İnsanların uyumlu olup olmadığını değerlendirmesi gerekir.
Ancak ilişkiyi sürekli bir piyasa değerlendirmesine dönüştürdüğümüzde karşımızdaki insanı bir birey olarak görmekten uzaklaşabiliriz.
Sosyal medya bu durumu daha da ilginç hâle getiriyor. Birlikte çekilmiş fotoğraflar, özel günlerde alınan hediyeler ve romantik tatiller bazen sevginin göstergesiymiş gibi sunuluyor.
İnsan ister istemez kendisini başkalarıyla karşılaştırabiliyor.
Arkadaşınızın partneri ona sürpriz bir tatil hazırlamış. Sizinki akşam eve gelirken sevdiğiniz çikolatayı almış. Bir anda kendinizi "Benim ilişkim yeterince romantik mi?" diye düşünürken bulabilirsiniz.
Oysa ilişkilerin ihtiyaçları, imkânları ve ifade biçimleri farklıdır.
Pahalı bir hediye, duygusal yakınlığın garantisi değildir. Aynı şekilde sade bir yaşam süren çiftin sevgisi de daha az olmak zorunda değildir.
Fromm'un eleştirisinden hareketle şu soruyu sorabiliriz: Bir insanı, bize sağladığı avantajlarla mı değerlendiriyoruz, yoksa onun kendine özgü varlığına da değer veriyor muyuz?
Bu soru yalnızca romantik ilişkiler için geçerli değil. Arkadaşlıklarımızda, aile bağlarımızda ve toplumsal ilişkilerimizde de önem taşıyor.
İnsanları yalnızca işimize yaradıkları sürece önemsiyorsak, sevgiyi bir dayanışma biçiminden çıkarıp karşılıklı çıkara dayalı bir alışverişe dönüştürme riskimiz var.
9. GÜNLÜK HAYATTA FROMM'UN SEVGİ ANLAYIŞINI NASIL UYGULAYABİLİRİZ?
Bütün bunlar kulağa güzel geliyor ama asıl mesele teoriyi günlük hayata taşımak.
Çünkü kitapları okuyup ilişkiler üzerine düşünmek kolay; akşam yorgun argın eve geldiğimizde sabırlı kalmak bazen çok daha zor.
Peki, nereden başlayabiliriz?
Birincisi, dinlemeyi öğrenelim.
Birisi bize derdini anlattığında hemen kendi deneyimimizi anlatmaya veya çözüm üretmeye başlamayalım. Önce ne hissettiğini anlamaya çalışalım.
"Bu durum seni gerçekten üzmüş gibi görünüyor" demek, bazen uzun bir tavsiye listesinden daha anlamlı olabilir.
İkincisi, varsayımlarımızı sorgulayalım.
Partnerimizin sessizliğini ilgisizlik, arkadaşımızın gecikmesini saygısızlık olarak yorumlamadan önce ne olduğunu soralım. Her davranışın arkasındaki nedeni bildiğimizi varsaymayalım.
Üçüncüsü, sözlerimizle davranışlarımız arasındaki uyuma bakalım.
"Her zaman yanındayım" demek güzeldir. Ancak gerçekten ihtiyaç duyulduğunda ortadan kayboluyorsak bu sözün anlamı zayıflar. Güven, çoğu zaman küçük ama tutarlı davranışlarla gelişir.
Dördüncüsü, farklılıklara alan açalım.
Her konuda aynı düşünmek zorunda değiliz. Birimiz planlı, diğerimiz daha spontane olabilir. Birimiz kalabalıkları severken diğerimiz sakinliği tercih edebilir.
Farklılıkları otomatik olarak kusur saymak yerine bunların birlikte yaşamanın nasıl bir parçası olabileceğini düşünelim.
Beşincisi, sınırlarımızı koruyalım.
Sevdiğimiz kişinin her sorununu çözmek, her isteğini yerine getirmek veya her davranışına katlanmak zorunda değiliz. Saygı karşılıklıdır; sevgiyi kanıtlamak için kendimizden vazgeçmemiz gerekmez.
Altıncısı, gerektiğinde özür dilemeyi öğrenelim.
Özür dilemek, her tartışmada haksız olduğumuzu kabul etmek değildir. Kendi davranışımızın karşı tarafta oluşturduğu etkiyi fark edebilmek ve sorumluluk alabilmektir.
"Öyle hissetmene gerek yoktu" demek yerine "Sözlerimin seni kırdığını anlıyorum, bunu daha iyi ifade edebilirdim" demek çok daha yapıcı bir başlangıç olabilir.
Yedincisi, birlikte gelişmeye önem verelim.
Bir ilişkinin yıllar içinde değişmesi doğaldır. İnsanların hedefleri, korkuları ve ihtiyaçları dönüşebilir. Bu nedenle birbirimizi yalnızca geçmişte tanıdığımız kişi olarak görmemek, zaman zaman yeniden tanımaya çalışmak önemlidir.
Bütün bunlar kusursuz ilişkiler yaratmayı garanti etmez. Fakat daha açık, daha saygılı ve daha bilinçli ilişkiler kurmamıza yardımcı olabilir.
10. PEKİ, GERÇEK SEVGİ HER ŞEYE KATLANMAK MIDIR?
Bu noktada önemli bir yanlış anlaşılmanın önüne geçelim.
Sevgi emek gerektiriyor diye her ilişkiyi sürdürmek zorunda değiliz. Bir insanı seviyor olmamız, onun bize zarar veren davranışlarını kabul etmemizi gerektirmez.
Sürekli aşağılanmak, tehdit edilmek, korkutulmak veya kontrol altında tutulmak sevginin doğal bedeli değildir.
Bazen iki insan birbirini önemsediği hâlde yaşam hedefleri uyuşmayabilir. Bazen iletişim kurma çabaları sonuç vermeyebilir. Bazen de ilişkinin devam etmesi taraflardan biri için sağlıklı olmayabilir.
Bu gibi durumlarda ayrılmak, yaşanan her şeyin anlamsız olduğu anlamına gelmez.
Fromm'un saygı ve bireysellik vurgusu, insanın kendisini koruma hakkını da düşünmemizi sağlar. Sevgi, karşılıklı gelişime alan açmalıdır; korku ve baskı altında yaşamayı zorunlu kılmamalıdır.
Bir ilişkiyi bitirmek her zaman kolay değildir. Özellikle ortak bir geçmiş, çocuklar, maddi sorumluluklar veya güçlü duygusal bağlar söz konusu olduğunda karar vermek karmaşıklaşabilir.
Bu nedenle meseleye basit bir "Seviyorsan kal, sevmiyorsan git" mantığıyla yaklaşmak doğru olmaz.
Asıl sorular şunlardır: Bu ilişkide kendimi güvende hissediyor muyum? Sorunlarımızı konuşabiliyor muyuz? Sınırlarıma saygı duyuluyor mu? İkimiz de ilişkiye katkıda bulunmaya istekli miyiz?
Sevginin varlığı kadar, ilişkinin nasıl yaşandığı da önemlidir.
SONUÇ: SEVMEK, BİRİNİ BULMAKTAN ÇOK DAHA FAZLASI
Erich Fromm'un sevgi anlayışı bana göre bizi romantizmin en önemli sorularından biriyle karşı karşıya bırakıyor: Hayatımıza girecek doğru insanı aramak için bu kadar zaman harcarken, nasıl bir seven insan olduğumuzu geliştirmek için ne kadar zaman ayırıyoruz?
Çünkü bazen sürekli yanlış insanlarla karşılaştığımızı düşünürken kendi ilişki alışkanlıklarımızı gözden kaçırabiliyoruz. Bazen anlaşılmadığımızı söylerken kendimizi açıkça ifade etmeyi öğrenmemiş oluyoruz. Bazen de karşımızdakinin bizi sevmesini beklerken onun kim olduğunu gerçekten tanımaya yeterince zaman ayırmıyoruz.
Fromm'un Sevme Sanatı kitabı, sevgiyi yalnızca romantik bir heyecan olarak görmememiz gerektiğini hatırlatıyor. Özen göstermek, sorumluluk almak, saygı duymak ve karşımızdakini tanımaya çalışmak, olgun sevginin önemli parçalarıdır.
Üstelik bu yaklaşım yalnızca sevgililer veya eşler için geçerli değildir. Bir arkadaşın başarısını kıskanmadan kutlamak, çocuğun kendi kişiliğini geliştirmesine izin vermek, anne babamızın farklı düşüncelerine saygı duymak veya zor durumda olan bir yabancıya yardım etmek de sevginin daha geniş anlamıyla ilişkilidir.
Belki de sevgi, birinin hayatımızdaki boşluğu doldurmasını beklemekten çok, onunla birlikte daha anlamlı bir hayat kurmayı öğrenmektir.
Ve evet, bunun için bazen sabır, bazen cesaret, bazen de tartışmanın ortasında haklı çıkmaya çalışmak yerine susup dinlemeyi seçmek gerekir.
İnsan ilişkilerinde her zaman kazanmak zorunda değiliz. Bazen haklı çıkmak yerine birbirimizi anlamayı seçmek, çok daha değerli bir sonuçtur.
Şimdi sözü foruma bırakalım.
Sizce sevgi doğuştan gelen bir yetenek mi, yoksa zamanla öğrenilen bir beceri mi?
Birini çok sevmek, onunla sağlıklı bir ilişki kurmak için yeterli midir? Yoksa sevginin yanında iletişim, öz farkındalık ve karşılıklı saygı gibi beceriler de mutlaka gelişmeli midir?
Bir de en zor soruyu soralım: Sizce insan sevdiği kişiyi olduğu gibi kabul etmeli mi, yoksa ilişkinin daha sağlıklı olması için değişmesini beklemek de sevginin bir parçası mıdır?
Bakalım forumda kimler romantik tarafta kalacak, kimler konuyu felsefi bir tartışmaya çevirecek. Yalnız, son soruyu cevaplamadan önce partnerinize danışmayın; yoksa tartışma başlamadan konu kapanabilir!
Kaynak ve okuma önerisi
Erich Fromm, Sevme Sanatı (The Art of Loving), 1956. Sevginin doğası, olgun sevginin temel unsurları ve modern toplumun insan ilişkileri üzerindeki etkileri hakkında temel bir eser.
Fromm'un fikirlerini daha geniş bağlamda değerlendirmek isteyenler için kitabın yanı sıra yazarın diğer çalışmaları da okunabilir. Buradaki örnekler, Fromm'un düşüncelerini günlük yaşama uyarlamak amacıyla oluşturulmuştur; bireysel deneyimler her ilişkide farklılık gösterebilir.
Cinsiyet bölümünü daha dengeli ve somut yaz
Cinsiyet bölümünü daha dengeli ve somut yaz
Fromm’un kavramlarını yorumdan daha net ayır
Tekrarlanan fikirleri sıkılaştır ve akışı hızlandır