Sebep sonuç ilişkisi kurmak ne demek ?

Aylin

New member
7. Sınıf Türkçe Koşul Sonuç Nedir? Koşul Sonuç Cümlelerini Eğlenceli ve Kolay Bir Şekilde Anlamak

Türkçe dersinde bazı konular vardır, insan ilk bakışta “Bunu zaten biliyorum.” der; sonra sınavda soruyu görünce cümleyle göz göze gelip hayatını sorgulamaya başlar. Koşul sonuç da biraz böyledir. “Ders çalışırsan başarılı olursun.” cümlesini görünce herkes kendinden emin. Fakat soru biraz değişip “Hava güzel olursa parka gideriz.” şeklinde gelince bazı arkadaşların zihninde küçük bir toplantı başlıyor: “Bu neden sonuç muydu, amaç sonuç muydu, yoksa öğretmen bizi mi test ediyor?”

Aslında konu o kadar karmaşık değil. Koşul sonuç ilişkisini günlük hayattan düşününce mesele oldukça anlaşılır hâle geliyor. Bir şeyin gerçekleşmesi, başka bir şeyin gerçekleşmesine bağlıysa orada koşul vardır.

Mesela:

“Ödevini bitirirsen bilgisayarda oynayabilirsin.”

Burada bilgisayarda oyun oynayabilmenin bir şartı var: Ödevin bitmesi. Ödev tamamlanmazsa oyun planı da rafa kalkıyor. İşte koşul sonuç ilişkisi tam olarak burada ortaya çıkıyor.

Koşul Sonuç Cümlesi Nedir?

Koşul sonuç cümlesi, bir olayın veya durumun gerçekleşmesinin başka bir olay ya da duruma bağlı olduğunu anlatan cümledir. Millî Eğitim Bakanlığına bağlı eğitim materyallerinde de koşul cümleleri, bir olay veya durumun gerçekleşmesinin başka bir olay veya durumun gerçekleşmesine bağlandığı cümleler olarak açıklanıyor. Bursa Ölmce Değerlendirme Müdürlüğü+1

En basit formülle düşünürsek:

Koşul gerçekleşirse → sonuç gerçekleşir.

Örneğin:

“Düzenli çalışırsan sınavda başarılı olabilirsin.”

Burada:

- Koşul: Düzenli çalışmak

- Sonuç: Sınavda başarılı olmak

Fakat küçük bir ayrıntı var. “Düzenli çalışırsan kesinlikle başarılı olursun.” demiyoruz. Cümlede başarı, çalışmaya bağlanıyor. Yani çalışma bir koşul olarak sunuluyor.

Bir başka örnek:

“Yağmur yağarsa pikniğe gitmeyiz.”

Koşul: Yağmurun yağması

Sonuç: Pikniğe gidilmemesi

Burada olaylar arasında bir bağımlılık bulunuyor.

Koşul Sonucu Bulmanın En Pratik Yolu

Ben bu konuyu anlatırken öğrencilerin en çok işine yarayan yöntemin “Bir şey diğerine bağlı mı?” sorusu olduğunu düşünüyorum.

Cümleyi okuyun ve kendinize şunu sorun:

“Sonuç hangi durumda gerçekleşiyor?”

Örneğin:

“Kitabını bitirirsen sana yeni bir kitap alırım.”

Kendimize soruyoruz:

“Yeni kitabın alınması neye bağlı?”

Cevap: Kitabın bitirilmesine.

Demek ki koşul sonuç ilişkisi var.

Bir başka örnek:

“Erken gelirsen birlikte kahvaltı yaparız.”

Kahvaltının birlikte yapılması neye bağlı?

Erken gelmeye.

Bu kadar.

Türkçe sorularında bazen cümleler süslü olabilir. Uzun cümle görünce paniklemeye gerek yok. Cümle uzunsa koşul ortadan kaybolmuyor. Sadece biraz saklambaç oynuyor.

“-se, -sa” Ekini Görünce Alarm Vermek Gerekir mi?

Koşul sonuç denince akla ilk olarak “-se, -sa” eki gelir.

Örneğin:

“Çalışırsan başarırsın.”

“Vaktin varsa bize uğra.”

“Hava güzel olursa dışarı çıkarız.”

“Dikkatli davranırsan hata yapmazsın.”

Bu örneklerde koşul açıkça görülüyor.

Ancak önemli bir nokta var: Her “-se, -sa” gördüğümüzde otomatik olarak soruyu çözmüş sayılmamalıyız. Cümlenin anlam ilişkisine de bakmak gerekir.

Ayrıca koşul anlamı yalnızca “-se, -sa” ekiyle kurulmaz. Millî Eğitim Bakanlığı materyallerinde “-se, -sa” yanında farklı yapılarla kurulan koşul örnekleri de veriliyor. “-dıkça”, “-dığı sürece”, “-madıkça” gibi yapılar bazı cümlelerde şart anlamı oluşturabilir. Özel Eğitim Müdürlüğü

Örneğin:

“Ders çalıştıkça konuları daha iyi anlarsın.”

Burada anlam şu:

Çalışmanın devam etmesi → konuların daha iyi anlaşılması.

Koşul Sonuç ile Sebep Sonuç Arasındaki Fark

İşin en çok karıştırılan kısmı burası.

Sebep sonuç cümlesinde bir olayın nedeni vardır.

“Yağmur yağdığı için maç iptal edildi.”

Burada:

Sebep: Yağmur yağması

Sonuç: Maçın iptal edilmesi

Koşul sonuçta ise sonuç, bir şartın gerçekleşmesine bağlanır:

“Yağmur yağarsa maç iptal edilir.”

Burada henüz yağmurun yağıp yağmadığını bilmiyoruz. Sadece yağması durumunda maçın iptal edileceğini söylüyoruz.

Aradaki fark küçük görünse de sınav sorularında oldukça önemlidir.

Millî Eğitim Bakanlığı kaynaklarında da neden-sonuç cümlelerinde gerçekleşmiş bir neden-sonuç bağlantısı ile koşul cümlesindeki bağlılık ilişkisi birbirinden ayrılıyor. Özel Eğitim Müdürlüğü

Kısaca:

Yağmur yağdığı için maç iptal edildi. → Sebep-sonuç

Yağmur yağarsa maç iptal edilir. → Koşul-sonuç

Birinde olay olmuş ve sonucunu doğurmuş. Diğerinde ise “şu gerçekleşirse bu olur” bağlantısı var.

Koşul Sonuç ile Amaç Sonuç Neden Karışıyor?

Bir diğer kafa karıştırıcı alan amaç sonuçtur.

“Başarılı olmak için düzenli çalışıyor.”

Burada kişi neden çalışıyor?

Başarılı olmak amacıyla.

Bu amaç sonuçtur.

“Düzenli çalışırsan başarılı olursun.”

Burada başarı neye bağlanıyor?

Düzenli çalışmaya.

Bu ise koşul sonuçtur.

Millî Eğitim Bakanlığının ilgili materyallerinde amaç-sonuç ile koşul-sonuç ayrı anlam ilişkileri olarak ele alınıyor. Bursa Ölmce Değerlendirme Müdürlüğü+1

Pratik bir yöntem olarak amaç-sonuç cümlelerinde “amacıyla” kelimesini denemek işe yarayabilir. Ancak her soruda tek bir mekanik yönteme güvenmek yerine cümlenin anlamını değerlendirmek daha sağlıklıdır. Özel Eğitim Müdürlüğü

Günlük Hayattan Koşul Sonuç Örnekleri

Aslında koşul sonuç hayatımızın her yerinde.

“Telefonunu şarja takarsan akşama kadar kullanabilirsin.”

“Otobüsü kaçırırsan okula geç kalırsın.”

“Bana yardım edersen işi daha çabuk bitiririz.”

“Kitabı zamanında getirirsen başka bir kitap daha verebilirim.”

“Dikkatli dinlersen konuyu daha kolay anlarsın.”

“Bütçeyi doğru planlarsak istediğimiz geziyi yapabiliriz.”

Hatta aile içinde bile bol bol koşul sonucu vardır:

“Odana çeki düzen verirsen arkadaşlarını çağırabilirsin.”

Burada oda düzeni ile arkadaş daveti arasında koşul ilişkisi kuruluyor.

Bir de klasik öğrenci cümlesi vardır:

“Hocam, eğer sınav kolay olursa çok güzel not alırım.”

Bu cümlenin gramer açısından koşul sonucu gayet açık. Fakat sınavın kolaylığı konusunda öğretmenle pazarlık yapmanın başarıya etkisi henüz bilimsel olarak kanıtlanmış değil.

Erkekler Böyle, Kadınlar Şöyle Demek Doğru mu?

Bu konuyu anlatırken öğrencilerin farklı düşünme biçimlerinden yararlanmak güzel olabilir; ancak bunu “erkekler şöyledir, kadınlar böyledir” şeklinde kesin kalıplara sokmak doğru olmaz.

Örneğin sınıfta Emir isimli bir öğrenci problemi çözmeye yönelik bir yaklaşım geliştirebilir:

“Koşulu bulmak için önce sonucu bulalım. Sonra bu sonucun neye bağlı olduğunu soralım.”

Aynı sınıftaki Zeynep ise cümlenin kişiler arasındaki ilişkiyi anlattığı kısmına dikkat edebilir:

“Burada birinin diğerine güvenmesi ve verilen sözün yerine getirilmesi önemli.”

Emir erkek olduğu için stratejik düşünmek zorunda değildir. Zeynep kız olduğu için empatik düşünmek zorunda değildir. Sınıfta bunun tam tersi de rahatlıkla görülebilir.

Bazen Ahmet en ince duygusal ayrıntıyı yakalar, Elif ise soruyu tablo gibi parçalara ayırıp çözer. Mesele cinsiyet değil; kişilerin deneyimleri, ilgi alanları, öğrenme biçimleri ve problem çözme alışkanlıklarıdır.

Bu çeşitlilik Türkçe öğrenimini de zenginleştirir.

Birlikte Çözelim: Koşul Nerede?

Şu cümlelere bakalım:

“Ödevini zamanında teslim edersen öğretmenin sana ek çalışma vermeyecek.”

Koşul: Ödevini zamanında teslim etmek.

Sonuç: Öğretmenin ek çalışma vermemesi.

Bir başka örnek:

“Beni ararsan sana konuyu anlatırım.”

Koşul: Araman.

Sonuç: Konunun anlatılması.

Biraz daha zorlaştıralım:

“Ne kadar dikkatli dinlersen konuyu o kadar kolay anlarsın.”

Burada dikkatli dinlemek, anlamanın gerçekleşmesiyle ilişkilendiriliyor.

Bir de olumsuz koşul:

“Bilet almadıkça konsere giremezsin.”

Burada konser alanına girememe durumu bilet almama koşuluna bağlanıyor.

Sınavlarda Yapılan En Yaygın Hatalar

En sık yapılan hata, yalnızca bağlaç veya ek aramak.

Öğrenci “-sa” gördüğü anda koşul diyor. Oysa Türkçede anlam ilişkisini belirleyen temel unsur cümlenin tamamıdır.

İkinci hata, sebep sonuç ile koşul sonucu karıştırmak.

“Çok çalıştığı için başarılı oldu.”
 
Üst