Savcı iddianameyi kabul etmezse ne olur ?

Anje

Global Mod
Global Mod
Savcı İddianameyi Kabul Etmezse Ne Olur? Hukuk Koridorlarında Bekleyen Dosyanın Başına Neler Gelir?

Geçen gün arkadaş ortamında konu bir anda hukuka geldi. Normalde akşam çayının yanında futbol, araba fiyatları ve bitmek bilmeyen hayat pahalılığı konuşulur ama bizim masada biri çıktı, “Savcı iddianameyi kabul etmezse ne olur?” diye sordu. Bir anda herkesin yüzü değişti. Sanki masaya çay değil, mahkeme kararı gelmişti! Bir arkadaş hemen telefonunu çıkardı, diğeri “Bence dosya kapanır.” dedi, bir başkası da “Yok canım, savcı istemiyorsa hâkim de istemez.” diye kestirip attı.

İşte hukuk hakkında en tehlikeli cümlelerden biri tam olarak budur: “Bence öyle.”

Çünkü hukuk, mahalle maçında topun auta çıkıp çıkmadığına karar vermek gibi işlemiyor. Birinin fikriyle dosya kapanmıyor, diğerinin tahminiyle dava açılmıyor. İşin kendine özgü kuralları, süreleri ve itiraz yolları var.

Öncelikle önemli bir ayrıntıyı düzeltelim: Savcının hazırladığı iddianameyi kabul edip etmemek savcının değil, görevli mahkemenin değerlendireceği bir konudur. Savcı iddianameyi düzenler ve mahkemeye sunar. Mahkeme ise iddianameyi inceler ve kanunda belirtilen şartların bulunup bulunmadığını değerlendirir.

Peki, mahkeme iddianameyi kabul etmezse ne olur? Dosya çöpe mi gider, soruşturma baştan mı başlar, şüpheli derin bir nefes mi alır? Gelin, konuyu hem ciddi hem de biraz gülümseten bir bakış açısıyla inceleyelim.

1. İddianame Nedir, Savcı Tam Olarak Ne Yapar?

İddianameyi, ceza yargılamasının kapısını çalan resmî bir başvuru gibi düşünebiliriz. Savcı, soruşturma sırasında topladığı delilleri değerlendirir. Yeterli şüphe oluşturacak delil elde edildiğinde ve diğer yasal koşullar gerçekleştiğinde iddianame düzenleyerek kamu davası açılması sürecini başlatır.

Burada üç önemli kavramı birbirinden ayırmak gerekiyor:

- Savcı: Suç şüphesini araştırır, delilleri toplar ve şartları varsa iddianame düzenler.

- Mahkeme: İddianameyi inceler; kabul edildiğinde kovuşturma aşamasına geçilir.

- Hâkim veya mahkeme heyeti: Yargılama sırasında delilleri değerlendirir ve davanın sonunda karar verir.

Yani savcının iddianame hazırlaması, kişinin suçlu olduğunun kesinleştiği anlamına gelmez. İddianame bir suçlama belgesidir; mahkûmiyet kararı değildir.

Bunu şöyle düşünün: Bir restoranın mutfağında yemek hazırlanmış, servis için masaya gönderilmiş. Garsonun yemeği masaya getirmesi, müşterinin yemeği beğeneceğini garanti etmez. Üstelik masaya gelen yemeğin siparişle aynı olup olmadığını kontrol etmek de gerekir.

Ceza yargılamasında mahkemenin iddianame incelemesi de belirli ölçüde böyle bir ön kontroldür. Elbette hukuki işlevi bundan çok daha ciddi ve kapsamlıdır.

2. Mahkeme İddianameyi Kabul Etmezse Ne Olur?

Burada kullanılan hukuki ifade genellikle iddianamenin iadesidir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 174. maddesi, iddianamenin hangi durumlarda iade edilebileceğini düzenler. Mahkeme, iddianameyi ve soruşturma evrakını incelerken kanunda belirtilen eksikliklerden birini tespit ederse iddianamenin iadesine karar verebilir.

Örneğin:

- Suçun sübutuna doğrudan etki edecek mevcut bir delil toplanmadan iddianame düzenlenmiş olabilir.

- İddianamede kanunun aradığı zorunlu unsurlar eksik bulunabilir.

- Suçun hukuki nitelendirilmesi veya olayın anlatımı bakımından kanunda belirtilen bazı eksiklikler ortaya çıkabilir.

- Soruşturma ya da iddianame düzenlenmesi bakımından kanunda öngörülen belirli usul kurallarına uyulmamış olabilir.

Ancak her eksiklik iddianamenin iadesini gerektirmez. Kanunda sayılan şartların ve iade sebeplerinin somut olayda bulunması gerekir.

Mahkemenin iddianameyi iade etmesi, savcıya dosyada tespit edilen eksiklikleri gösteren bir karar verilmesi anlamına gelir. Bu kararın ardından savcılık, hukuki duruma göre eksiklikleri giderebilir, gerekli araştırmaları yapabilir veya karara karşı kanunda öngörülen yola başvurabilir.

Yani ortada “Mahkeme dosyayı beğenmedi, herkes evine dağılsın!” gibi bir durum yoktur.

Hukuk, eksiklik tespit edildiğinde bunun nasıl giderileceğini de düzenler.

3. İddianame İade Edilirse Dosya Tamamen Kapanır mı?

İşte en çok karıştırılan konulardan biri bu.

İddianamenin iadesi, tek başına soruşturmanın sona erdiği veya şüpheli hakkında kesin olarak takipsizlik kararı verildiği anlamına gelmez.

Mahkeme iddianameyi iade ettiğinde dosyanın durumu, iade gerekçesine ve savcılığın sonraki işlemlerine bağlıdır.

Örneğin bir olayda kamera kayıtlarının incelenmesi gerektiği hâlde bu işlem yapılmadan iddianame hazırlanmış olsun. Mahkeme, kanuni şartlar mevcutsa bu eksikliği gerekçe göstererek iddianameyi iade edebilir. Savcılık da gerekli incelemeleri yaparak dosyayı yeniden değerlendirebilir.

Toplanan deliller sonucunda yeterli şüphe devam ediyorsa yeni bir iddianame düzenlenmesi gündeme gelebilir. Buna karşılık soruşturma sonunda kamu davası açmak için gerekli şartların bulunmadığı sonucuna ulaşılırsa kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi de söz konusu olabilir.

Burada dosyanın otomatik olarak kapanmadığını özellikle vurgulamak gerekiyor.

Bir forum arkadaşının “İddianame iade olmuş, geçmiş olsun, artık hiçbir şey olmaz.” demesi kulağa hoş gelebilir. Fakat hukuki güvence, kulağa hoş gelen cümlelerden değil, dosyadaki belgelerden ve uygulanacak mevzuattan doğar.

Peki, bir dosyada gerçekten hangi sonuca ulaşılacağını nasıl anlayabiliriz? İade kararının gerekçesine bakarak. Çünkü bazen küçük görünen bir usul eksikliği ile soruşturmanın esasını etkileyen ciddi bir eksiklik arasında önemli farklar vardır.

4. Savcı İade Kararına İtiraz Edebilir mi?

Evet. CMK'nin 174. maddesi kapsamında verilen iddianamenin iadesi kararına karşı Cumhuriyet savcısının itiraz hakkı bulunmaktadır.

Genel kural olarak savcı, iade kararının kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. İtiraz, CMK'nin 268 ve devamı maddelerinde düzenlenen itiraz usulüne tabidir. Başvurunun hangi mercide ve hangi yöntemle inceleneceği, kararın niteliğine ve ilgili usul hükümlerine göre belirlenir.

Örneğin mahkeme, bir delilin toplanmamış olmasını iade sebebi olarak görmüş olabilir. Savcı ise söz konusu delilin dosyada mevcut olduğunu veya kanuni iade koşullarının oluşmadığını düşünüyorsa kararın yeniden değerlendirilmesini isteyebilir.

İtiraz üzerine iade kararı kaldırılırsa iddianamenin kabulü yönündeki süreç devam edebilir. İtiraz reddedilirse savcılığın kararın gereğini yerine getirmesi ve dosyayı buna göre ele alması gündeme gelir.

Burada da önemli bir ayrıntı var: İtiraz hakkının bulunması, itirazın mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez.

Hukukta “itiraz ettim, kesin kazanırım” diye bir garanti yoktur. Tıpkı internette bir ürüne kötü yorum yazınca şirketin hemen ücretsiz yeni ürün göndermesinin garanti olmaması gibi. Arada bir değerlendirme mekanizması bulunur; üstelik ceza yargılamasında bu mekanizma kanunla belirlenmiştir.
 
Üst