Öte yandan erkekler de toplumsal cinsiyet normlarından etkilenebilir. Bir erkek “I prefer spending more time with my children” (Çocuklarımla daha fazla zaman geçirmeyi tercih ederim) dediğinde, bakım sorumluluklarını üstlenmek istemesi bazı iş ortamlarında alışılmış beklentilerle çatışabilir. Erkeklerin sürekli çalışması, ekonomik sorumluluğu tek başına üstlenmesi veya duygularını geri planda tutması gerektiğine ilişkin kalıp yargılar, onların tercihlerini ifade etmesini zorlaştırabilir.
Burada kadınların deneyimlerini yalnızca mağduriyet üzerinden, erkeklerin deneyimlerini de yalnızca çözüm üretme üzerinden değerlendirmek doğru olmaz. Bazı kadınlar çalışma hayatında güçlü bir karar verme konumundayken bazı erkekler bakım emeğinin büyük bölümünü üstlenebilir. Ebeveynlik, gelir düzeyi, engellilik, medeni durum ve aile desteği gibi faktörler de deneyimleri çeşitlendirir.
Asıl soru şudur: İnsanlar gerçekten istediklerini mi seçiyor, yoksa kendilerine sunulan sınırlı seçenekler arasından en uygulanabilir olanı mı seçiyor?
7. IRK, ETNİK KİMLİK VE DİLSEL TERCİHLER
İnsanların tercihleri, ırk ve etnik kimlikle ilişkili toplumsal koşullardan da etkilenebilir. Özellikle eğitim, istihdam, barınma ve sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan eşitsizlikler, bireylerin önündeki seçenekleri değiştirebilir.
Örneğin, “I prefer working in an inclusive environment” (Kapsayıcı bir ortamda çalışmayı tercih ederim) cümlesi, herkes için aynı anlama gelmeyebilir. Ayrımcılığa maruz kalmış bir çalışan açısından kapsayıcı bir iş ortamı, yalnızca rahatlık değil, mesleki gelişim ve psikolojik güvenlik açısından da önemli olabilir.
ABD'de yapılan işe alım araştırmaları, isimlerin etnik kökenle ilişkilendirilmesinin iş başvurularına verilen yanıtları etkileyebildiğini göstermiştir. Marianne Bertrand ve Sendhil Mullainathan'ın 2004 yılında American Economic Review dergisinde yayımlanan çalışması, benzer niteliklere sahip özgeçmişlerde farklı ırksal çağrışımlara sahip isimlerin işverenlerden aldığı geri dönüşlerde eşitsizlikler bulunduğunu ortaya koymuştur.
Bu bulgu, belirli bir işi tercih eden herkesin aynı fırsatlara sahip olmadığını anlamamıza yardımcı olur. Bir kişi istediği mesleğe başvurabilir, ancak işe alınma olasılığı toplumsal önyargılardan etkilenebilir.
Dil kullanımı da kimlikle ilişkilidir. Bazı insanlar aksanları, isimleri veya ana dilleri nedeniyle ayrımcılık yaşayabileceklerini düşünerek kendilerini ifade ederken daha temkinli davranabilir. Böyle bir durumda “I prefer to speak in my first language” (Ana dilimde konuşmayı tercih ederim) cümlesi, yalnızca iletişim kolaylığına değil, kişinin kendini güvende ve anlaşılmış hissetme ihtiyacına da işaret edebilir.
Ancak bu deneyimleri bütün etnik gruplara genellemek doğru değildir. Aynı topluluk içinde bile sınıf, eğitim, yaş, cinsiyet ve göç deneyimi bakımından önemli farklılıklar bulunur.
8. SINIF FARKLARI VE TERCİH ÖZGÜRLÜĞÜ
Toplumsal sınıf, insanların seçeneklere erişimini belirleyen önemli faktörlerden biridir. Gelir, eğitim, mesleki güvence ve yaşanılan çevre, gündelik tercihlerin kapsamını etkileyebilir.
Şu iki cümleyi düşünelim:
- I prefer buying organic food. (Organik gıda satın almayı tercih ederim.)
- I prefer cooking at home rather than eating out. (Dışarıda yemek yerine evde yemek yapmayı tercih ederim.)
İlk cümledeki tercih, sağlıklı beslenme veya çevresel duyarlılıkla ilgili olabilir. Ancak organik ürünlerin fiyatı ve kişinin yaşadığı yerde bu ürünlere erişim imkânı da önemlidir.
İkinci cümle de ekonomik bir tercihi yansıtabilir. Bir kişi evde yemek yapmayı sevdiği için dışarıda yemeyebilir. Başka biri ise restoran masraflarını karşılayamadığı için evde yemek yapmak zorunda kalabilir.
Bu nedenle, bir insanın seçimlerini değerlendirirken yalnızca sonuca bakmak yerine koşulları da anlamaya çalışmalıyız. Ekonomik kaynakları sınırlı olan insanları daha az bilinçli veya daha az özgür seçim yapan kişiler olarak görmek, eşitsizlikleri bireysel başarısızlık gibi yorumlama riskini taşır.
Sosyolog Pierre Bourdieu'nün kültürel sermaye ve toplumsal sınıf üzerine çalışmaları, zevklerin ve beğenilerin toplumsal koşullardan bağımsız olmadığını anlamak açısından önemlidir. İnsanların sanat, yemek, eğitim ve yaşam biçimi tercihleri yalnızca bireysel karakterlerinin değil, yetiştikleri çevrenin ve sahip oldukları kaynakların da etkisini taşır.
Elbette bu, insanların bütün tercihlerini sınıfın belirlediği anlamına gelmez. İnsanlar mevcut koşullar içinde yeni yollar geliştirebilir, alışılmış kalıpları sorgulayabilir ve kendilerine farklı yaşam biçimleri oluşturabilir.
9. TOPLUMSAL NORMLAR TERCİHLERİMİZİ NASIL ŞEKİLLENDİRİR?
Toplumsal normlar, hangi davranışların kabul edilebilir veya beklenen olduğunu belirleyen yazılı olmayan kurallardır. Meslek seçimlerinden giyim tarzına, aile yaşamından boş zaman etkinliklerine kadar pek çok alanı etkilerler.
Örneğin, “I prefer not to get married” (Evlenmemeyi tercih ederim) diyen bir kişi, kişisel yaşam planını ifade ediyor olabilir. Ancak evliliğin yetişkinliğin doğal bir aşaması olarak görüldüğü çevrelerde bu ifade eleştiriyle karşılanabilir.
Benzer biçimde, “I prefer a career-focused lifestyle” (Kariyer odaklı bir yaşam biçimini tercih ederim) diyen biri, bazı çevrelerde bağımsız ve kararlı olarak değerlendirilirken başka çevrelerde aile sorumluluklarını ihmal etmekle suçlanabilir.
Bu örnekler, tercihlerin toplumsal anlamının kültüre ve bağlama göre değişebildiğini gösterir. Aynı davranış, farklı kişiler tarafından farklı ölçütlerle değerlendirilebilir. Özellikle kadınların aile ve kariyer arasında seçim yapmaları gerektiği düşüncesi, erkeklerin bakım sorumluluklarına katılımının yeterince desteklenmemesi veya belirli yaşam biçimlerinin diğerlerinden daha değerli görülmesi, toplumsal normların etkisini ortaya koyar.
Bununla birlikte toplumsal normlar değişmez değildir. İnsanlar farklı seçimlerini ifade ettikçe, aileler ve iş yerleri alternatif yaşam biçimlerini kabul ettikçe ve kurumlar daha kapsayıcı hâle geldikçe yeni beklentiler gelişebilir.
İngilizce öğrenen kişiler için de burada önemli bir nokta vardır: Bir tercihi ifade etmek, onu savunmak zorunda olmak anlamına gelmez. İnsanlar kendi kararlarını açıklayabilir, başkalarının kararlarına saygı duyabilir ve bir tercihin arkasındaki koşulları anlamaya çalışabilir.
10. GÜNLÜK HAYATTAN ÖRNEKLER VE UYGULAMALAR
“Prefer” yapılarını toplumsal bağlamlarla birlikte kullanmak, hem dil becerilerini geliştirir hem de günlük deneyimler üzerine düşünmeyi sağlar.
Eğitim hayatı
- I prefer studying in a quiet environment. (Sessiz bir ortamda ders çalışmayı tercih ederim.)
- I prefer online classes to face-to-face classes. (Çevrim içi dersleri yüz yüze derslere tercih ederim.)
Bu tercihler internet erişimi, ulaşım maliyeti, engellilik, aile sorumlulukları ve öğrenme alışkanlıklarıyla ilişkili olabilir.
İş hayatı
- I prefer flexible working hours. (Esnek çalışma saatlerini tercih ederim.)
- I would prefer to work in a diverse team. (Farklı deneyimlere sahip insanlardan oluşan bir ekipte çalışmayı tercih ederim.)
İş yerindeki esneklik, çalışanların bakım sorumluluklarını yönetmesine yardımcı olabilir. Çeşitliliğe sahip ekipler de farklı deneyimlerin karar alma süreçlerine katılmasını sağlayabilir. Ancak bunun gerçekleşmesi, kurumların ayrımcılığı önleyen uygulamalar geliştirmesine ve çalışanların görüşlerini güvenle ifade edebilmesine bağlıdır.
Sosyal yaşam
- I prefer spending time with a small group of friends. (Küçük bir arkadaş grubuyla vakit geçirmeyi tercih ederim.)
- I would rather stay home than attend a crowded event. (Kalabalık bir etkinliğe katılmak yerine evde kalmayı tercih ederim.)
Bu tercihler kişilik, kültürel alışkanlıklar, ekonomik imkânlar, ulaşım koşulları veya kişinin kendini güvende hissetmesiyle ilişkili olabilir. Tek bir davranıştan yola çıkarak bir insanın karakteri hakkında kesin yargıya varmak doğru değildir.
Burada kadınların deneyimlerini yalnızca mağduriyet üzerinden, erkeklerin deneyimlerini de yalnızca çözüm üretme üzerinden değerlendirmek doğru olmaz. Bazı kadınlar çalışma hayatında güçlü bir karar verme konumundayken bazı erkekler bakım emeğinin büyük bölümünü üstlenebilir. Ebeveynlik, gelir düzeyi, engellilik, medeni durum ve aile desteği gibi faktörler de deneyimleri çeşitlendirir.
Asıl soru şudur: İnsanlar gerçekten istediklerini mi seçiyor, yoksa kendilerine sunulan sınırlı seçenekler arasından en uygulanabilir olanı mı seçiyor?
7. IRK, ETNİK KİMLİK VE DİLSEL TERCİHLER
İnsanların tercihleri, ırk ve etnik kimlikle ilişkili toplumsal koşullardan da etkilenebilir. Özellikle eğitim, istihdam, barınma ve sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan eşitsizlikler, bireylerin önündeki seçenekleri değiştirebilir.
Örneğin, “I prefer working in an inclusive environment” (Kapsayıcı bir ortamda çalışmayı tercih ederim) cümlesi, herkes için aynı anlama gelmeyebilir. Ayrımcılığa maruz kalmış bir çalışan açısından kapsayıcı bir iş ortamı, yalnızca rahatlık değil, mesleki gelişim ve psikolojik güvenlik açısından da önemli olabilir.
ABD'de yapılan işe alım araştırmaları, isimlerin etnik kökenle ilişkilendirilmesinin iş başvurularına verilen yanıtları etkileyebildiğini göstermiştir. Marianne Bertrand ve Sendhil Mullainathan'ın 2004 yılında American Economic Review dergisinde yayımlanan çalışması, benzer niteliklere sahip özgeçmişlerde farklı ırksal çağrışımlara sahip isimlerin işverenlerden aldığı geri dönüşlerde eşitsizlikler bulunduğunu ortaya koymuştur.
Bu bulgu, belirli bir işi tercih eden herkesin aynı fırsatlara sahip olmadığını anlamamıza yardımcı olur. Bir kişi istediği mesleğe başvurabilir, ancak işe alınma olasılığı toplumsal önyargılardan etkilenebilir.
Dil kullanımı da kimlikle ilişkilidir. Bazı insanlar aksanları, isimleri veya ana dilleri nedeniyle ayrımcılık yaşayabileceklerini düşünerek kendilerini ifade ederken daha temkinli davranabilir. Böyle bir durumda “I prefer to speak in my first language” (Ana dilimde konuşmayı tercih ederim) cümlesi, yalnızca iletişim kolaylığına değil, kişinin kendini güvende ve anlaşılmış hissetme ihtiyacına da işaret edebilir.
Ancak bu deneyimleri bütün etnik gruplara genellemek doğru değildir. Aynı topluluk içinde bile sınıf, eğitim, yaş, cinsiyet ve göç deneyimi bakımından önemli farklılıklar bulunur.
8. SINIF FARKLARI VE TERCİH ÖZGÜRLÜĞÜ
Toplumsal sınıf, insanların seçeneklere erişimini belirleyen önemli faktörlerden biridir. Gelir, eğitim, mesleki güvence ve yaşanılan çevre, gündelik tercihlerin kapsamını etkileyebilir.
Şu iki cümleyi düşünelim:
- I prefer buying organic food. (Organik gıda satın almayı tercih ederim.)
- I prefer cooking at home rather than eating out. (Dışarıda yemek yerine evde yemek yapmayı tercih ederim.)
İlk cümledeki tercih, sağlıklı beslenme veya çevresel duyarlılıkla ilgili olabilir. Ancak organik ürünlerin fiyatı ve kişinin yaşadığı yerde bu ürünlere erişim imkânı da önemlidir.
İkinci cümle de ekonomik bir tercihi yansıtabilir. Bir kişi evde yemek yapmayı sevdiği için dışarıda yemeyebilir. Başka biri ise restoran masraflarını karşılayamadığı için evde yemek yapmak zorunda kalabilir.
Bu nedenle, bir insanın seçimlerini değerlendirirken yalnızca sonuca bakmak yerine koşulları da anlamaya çalışmalıyız. Ekonomik kaynakları sınırlı olan insanları daha az bilinçli veya daha az özgür seçim yapan kişiler olarak görmek, eşitsizlikleri bireysel başarısızlık gibi yorumlama riskini taşır.
Sosyolog Pierre Bourdieu'nün kültürel sermaye ve toplumsal sınıf üzerine çalışmaları, zevklerin ve beğenilerin toplumsal koşullardan bağımsız olmadığını anlamak açısından önemlidir. İnsanların sanat, yemek, eğitim ve yaşam biçimi tercihleri yalnızca bireysel karakterlerinin değil, yetiştikleri çevrenin ve sahip oldukları kaynakların da etkisini taşır.
Elbette bu, insanların bütün tercihlerini sınıfın belirlediği anlamına gelmez. İnsanlar mevcut koşullar içinde yeni yollar geliştirebilir, alışılmış kalıpları sorgulayabilir ve kendilerine farklı yaşam biçimleri oluşturabilir.
9. TOPLUMSAL NORMLAR TERCİHLERİMİZİ NASIL ŞEKİLLENDİRİR?
Toplumsal normlar, hangi davranışların kabul edilebilir veya beklenen olduğunu belirleyen yazılı olmayan kurallardır. Meslek seçimlerinden giyim tarzına, aile yaşamından boş zaman etkinliklerine kadar pek çok alanı etkilerler.
Örneğin, “I prefer not to get married” (Evlenmemeyi tercih ederim) diyen bir kişi, kişisel yaşam planını ifade ediyor olabilir. Ancak evliliğin yetişkinliğin doğal bir aşaması olarak görüldüğü çevrelerde bu ifade eleştiriyle karşılanabilir.
Benzer biçimde, “I prefer a career-focused lifestyle” (Kariyer odaklı bir yaşam biçimini tercih ederim) diyen biri, bazı çevrelerde bağımsız ve kararlı olarak değerlendirilirken başka çevrelerde aile sorumluluklarını ihmal etmekle suçlanabilir.
Bu örnekler, tercihlerin toplumsal anlamının kültüre ve bağlama göre değişebildiğini gösterir. Aynı davranış, farklı kişiler tarafından farklı ölçütlerle değerlendirilebilir. Özellikle kadınların aile ve kariyer arasında seçim yapmaları gerektiği düşüncesi, erkeklerin bakım sorumluluklarına katılımının yeterince desteklenmemesi veya belirli yaşam biçimlerinin diğerlerinden daha değerli görülmesi, toplumsal normların etkisini ortaya koyar.
Bununla birlikte toplumsal normlar değişmez değildir. İnsanlar farklı seçimlerini ifade ettikçe, aileler ve iş yerleri alternatif yaşam biçimlerini kabul ettikçe ve kurumlar daha kapsayıcı hâle geldikçe yeni beklentiler gelişebilir.
İngilizce öğrenen kişiler için de burada önemli bir nokta vardır: Bir tercihi ifade etmek, onu savunmak zorunda olmak anlamına gelmez. İnsanlar kendi kararlarını açıklayabilir, başkalarının kararlarına saygı duyabilir ve bir tercihin arkasındaki koşulları anlamaya çalışabilir.
10. GÜNLÜK HAYATTAN ÖRNEKLER VE UYGULAMALAR
“Prefer” yapılarını toplumsal bağlamlarla birlikte kullanmak, hem dil becerilerini geliştirir hem de günlük deneyimler üzerine düşünmeyi sağlar.
Eğitim hayatı
- I prefer studying in a quiet environment. (Sessiz bir ortamda ders çalışmayı tercih ederim.)
- I prefer online classes to face-to-face classes. (Çevrim içi dersleri yüz yüze derslere tercih ederim.)
Bu tercihler internet erişimi, ulaşım maliyeti, engellilik, aile sorumlulukları ve öğrenme alışkanlıklarıyla ilişkili olabilir.
İş hayatı
- I prefer flexible working hours. (Esnek çalışma saatlerini tercih ederim.)
- I would prefer to work in a diverse team. (Farklı deneyimlere sahip insanlardan oluşan bir ekipte çalışmayı tercih ederim.)
İş yerindeki esneklik, çalışanların bakım sorumluluklarını yönetmesine yardımcı olabilir. Çeşitliliğe sahip ekipler de farklı deneyimlerin karar alma süreçlerine katılmasını sağlayabilir. Ancak bunun gerçekleşmesi, kurumların ayrımcılığı önleyen uygulamalar geliştirmesine ve çalışanların görüşlerini güvenle ifade edebilmesine bağlıdır.
Sosyal yaşam
- I prefer spending time with a small group of friends. (Küçük bir arkadaş grubuyla vakit geçirmeyi tercih ederim.)
- I would rather stay home than attend a crowded event. (Kalabalık bir etkinliğe katılmak yerine evde kalmayı tercih ederim.)
Bu tercihler kişilik, kültürel alışkanlıklar, ekonomik imkânlar, ulaşım koşulları veya kişinin kendini güvende hissetmesiyle ilişkili olabilir. Tek bir davranıştan yola çıkarak bir insanın karakteri hakkında kesin yargıya varmak doğru değildir.