Ela
New member
Piyasa Yapıcı Bankalar Hangileri? Bir Banka Masasının Ardındaki Hikâyeyi Anlamak
Geçenlerde finans piyasaları üzerine konuştuğumuz bir akşam, arkadaşım Mert masanın üzerine kahvesini bırakıp bana şöyle dedi:
“Piyasa yapıcı banka deyince insanların aklına tam olarak ne geliyor sence?”
Açıkçası birkaç saniye düşündüm. Çünkü finans dünyasında sık kullanılan bazı kavramlar, dışarıdan bakıldığında olduğundan çok daha gizemli görünüyor. “Piyasa yapıcı” da bunlardan biri. Sanki bankaların piyasayı istedikleri gibi yönettiği, fiyatları tek başlarına belirlediği bir sistemden söz ediyormuşuz gibi bir algı oluşabiliyor.
Mert ise başka bir açıdan bakıyordu.
“Bence mesele fiyatı belirlemekten çok, piyasada fiyatın oluşmasına yardımcı olmak,” dedi.
O akşamki sohbetimiz, beni piyasa yapıcılığın tarihine, bankaların bu sistemdeki rolüne ve Türkiye’de hangi kurumların piyasa yapıcı olarak kabul edildiğine dair daha dikkatli bir araştırmaya götürdü.
Ve ortaya çıkan tablo, ilk bakışta düşündüğümden çok daha ilginçti.
Piyasa Yapıcı Banka Ne Demek?
Önce hikâyenin temelini kuralım.
Bir piyasada herkes aynı anda alıcı veya satıcı olmak zorunda değil. Diyelim ki elinizde belirli bir tahvil var ve bunu satmak istiyorsunuz. Karşınızda o saniyede aynı tahvili almak isteyen başka bir yatırımcı bulunmayabilir.
İşte piyasa yapıcının önemli görevlerinden biri burada ortaya çıkar.
Piyasa yapıcı kurum, belirli finansal araçlarda alış ve satış fiyatları sunarak piyasaya likidite sağlamaya yardımcı olur. Yani yalnızca “Ben bu ürünü almak istiyorum” veya “satmak istiyorum” demez; belirli koşullar altında iki taraf için de fiyat verebilir.
Bu sistemin amacı piyasayı tek bir kurumun kontrolüne bırakmak değildir. Tam tersine, işlemlerin daha düzenli gerçekleşebilmesine yardımcı olacak sürekli bir karşı taraf mekanizması oluşturmaktır.
Mert bunu daha gündelik bir örnekle anlatmıştı:
“Mahallede döviz bürosu düşün. Sen dolar satmak istediğinde sana bir alış fiyatı, dolar almak istediğinde başka bir satış fiyatı gösteriyor. Bankaların ve profesyonel piyasa yapıcıların yaptığı iş bunun çok daha gelişmiş, kuralları ve risk yönetimi çok daha karmaşık bir versiyonu.”
Buradaki önemli ayrıntı ise şu: Her büyük banka otomatik olarak her piyasada piyasa yapıcı değildir.
Bir bankanın büyüklüğü, sermayesi veya müşterilerinin çokluğu ile belirli bir piyasada resmi piyasa yapıcısı olması aynı şey değildir.
Türkiye’de Piyasa Yapıcılığı Nasıl Ortaya Çıkıyor?
Türkiye açısından konuya baktığımızda özellikle devlet iç borçlanma senetleri ve organize finansal piyasalar öne çıkıyor.
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütülen Devlet İç Borçlanma Senetleri piyasasında belirli bankaların piyasa yapıcılığı sistemi içerisinde yer alması, devlet tahvillerinin ikincil piyasadaki likiditesinin desteklenmesi açısından önem taşıyor.
Burada “piyasa yapıcı banka” ifadesini kullanırken mutlaka hangi piyasanın konuşulduğunu belirtmek gerekiyor.
Çünkü döviz piyasasındaki piyasa yapıcılığı ile tahvil piyasasındaki piyasa yapıcılığı aynı şey değil. Aynı şekilde Borsa İstanbul’daki belirli piyasa uygulamaları da farklı kurallara sahip olabiliyor.
Bu nedenle internette “Türkiye’nin piyasa yapıcı bankaları şunlardır” şeklinde tek satırlık listeler gördüğünüzde dikkatli olmak gerekiyor.
Listenin hangi tarih itibarıyla geçerli olduğu, hangi finansal araçları kapsadığı ve hangi kurum tarafından belirlendiği mutlaka kontrol edilmeli.
Peki Türkiye’de Hangi Bankalar Piyasa Yapıcı Olarak Biliniyor?
Burada isimleri ezberlemekten daha önemli olan bir ayrıntı var: Piyasa yapıcı banka listeleri dönemsel olarak değişebilir.
Türkiye’de Hazine’nin piyasa yapıcılığı sistemi kapsamında geçmiş dönemlerde büyük kamu ve özel sermayeli bankaların yanı sıra yabancı sermayeli bankalar da yer aldı.
Örneğin farklı dönemlerde Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası, Türkiye Vakıflar Bankası, Türkiye İş Bankası, Akbank, Garanti BBVA, Yapı Kredi ve QNB Türkiye gibi büyük bankalar farklı piyasa yapıcılığı düzenlemeleri veya dönemsel listeler içinde karşımıza çıkmıştır.
Ancak burada kritik nokta şu:
Bu isimleri güncel resmi liste yerine koymamak gerekir.
Çünkü piyasa yapıcılığı statüsü belirli kriterlere, yükümlülüklere ve dönemsel değerlendirmelere bağlıdır. Bir bankanın geçmişte piyasa yapıcı olması, bugün de aynı statüyü taşıdığı anlamına gelmez.
Güncel durum için en güvenilir kaynak, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ilgili duyuruları ile Borsa İstanbul ve Sermaye Piyasası Kurulu'nun ilgili piyasa düzenlemeleridir.
Bir Bankanın Piyasa Yapıcı Olması Neden Önemli?
Hikâyemize geri dönelim.
O akşam masada Mert'in yanında Elif de vardı. Elif bankacılık sektöründe çalışıyordu ve Mert'in teknik anlatımını dinledikten sonra farklı bir noktaya dikkat çekti.
“Likiditeyi sadece rakam olarak düşünmeyin,” dedi. “Bir piyasanın güven vermesi, insanların gerektiğinde işlem yapabileceklerine inanmasıyla da ilgili.”
Bu cümle bence konunun en önemli taraflarından biriydi.
Mert daha çok stratejik taraftan yaklaşıyordu. Hangi fiyatın verildiği, alış-satış farkının ne olduğu, bankanın üstlendiği riskin nasıl yönetildiği gibi sorulara odaklanıyordu.
Elif ise sistemin insan tarafını öne çıkarıyordu.
Yatırımcı güveni, finansal kurumların itibarı, piyasanın erişilebilirliği ve kriz zamanlarında oluşan davranışlar onun dikkat ettiği konulardı.
İki bakış açısı birbirinin alternatifi değildi.
Tam tersine, piyasa yapıcılığın neden yalnızca matematiksel bir işlem mekanizması olmadığını gösteriyordu.
Bir tarafta algoritmalar, fiyatlar, tahvil getirileri ve risk modelleri vardı.
Diğer tarafta ise bu sisteme güvenerek işlem yapan insanlar.
Piyasa Yapıcının Kazancı Nereden Gelir?
Burada forumlarda sık karşılaşılan bir soru var:
“Piyasa yapıcı banka bundan ne kazanıyor?”
En temel cevaplardan biri alış ve satış fiyatları arasındaki fark, yani spread üzerinden oluşabilecek gelir fırsatıdır.
Fakat bunun karşılığında banka önemli riskler de üstlenir.
Örneğin bir banka belirli bir finansal üründe sürekli fiyat veriyorsa, yatırımcıların işlemleri sonucunda elinde beklenmedik miktarda pozisyon birikebilir.
Piyasa ters yönde hareket ederse zarar oluşabilir.
Dolayısıyla dışarıdan “banka sürekli alış ve satış yapıyor, demek ki sürekli kazanıyor” şeklinde bakmak yanıltıcıdır.
Geçenlerde finans piyasaları üzerine konuştuğumuz bir akşam, arkadaşım Mert masanın üzerine kahvesini bırakıp bana şöyle dedi:
“Piyasa yapıcı banka deyince insanların aklına tam olarak ne geliyor sence?”
Açıkçası birkaç saniye düşündüm. Çünkü finans dünyasında sık kullanılan bazı kavramlar, dışarıdan bakıldığında olduğundan çok daha gizemli görünüyor. “Piyasa yapıcı” da bunlardan biri. Sanki bankaların piyasayı istedikleri gibi yönettiği, fiyatları tek başlarına belirlediği bir sistemden söz ediyormuşuz gibi bir algı oluşabiliyor.
Mert ise başka bir açıdan bakıyordu.
“Bence mesele fiyatı belirlemekten çok, piyasada fiyatın oluşmasına yardımcı olmak,” dedi.
O akşamki sohbetimiz, beni piyasa yapıcılığın tarihine, bankaların bu sistemdeki rolüne ve Türkiye’de hangi kurumların piyasa yapıcı olarak kabul edildiğine dair daha dikkatli bir araştırmaya götürdü.
Ve ortaya çıkan tablo, ilk bakışta düşündüğümden çok daha ilginçti.
Piyasa Yapıcı Banka Ne Demek?
Önce hikâyenin temelini kuralım.
Bir piyasada herkes aynı anda alıcı veya satıcı olmak zorunda değil. Diyelim ki elinizde belirli bir tahvil var ve bunu satmak istiyorsunuz. Karşınızda o saniyede aynı tahvili almak isteyen başka bir yatırımcı bulunmayabilir.
İşte piyasa yapıcının önemli görevlerinden biri burada ortaya çıkar.
Piyasa yapıcı kurum, belirli finansal araçlarda alış ve satış fiyatları sunarak piyasaya likidite sağlamaya yardımcı olur. Yani yalnızca “Ben bu ürünü almak istiyorum” veya “satmak istiyorum” demez; belirli koşullar altında iki taraf için de fiyat verebilir.
Bu sistemin amacı piyasayı tek bir kurumun kontrolüne bırakmak değildir. Tam tersine, işlemlerin daha düzenli gerçekleşebilmesine yardımcı olacak sürekli bir karşı taraf mekanizması oluşturmaktır.
Mert bunu daha gündelik bir örnekle anlatmıştı:
“Mahallede döviz bürosu düşün. Sen dolar satmak istediğinde sana bir alış fiyatı, dolar almak istediğinde başka bir satış fiyatı gösteriyor. Bankaların ve profesyonel piyasa yapıcıların yaptığı iş bunun çok daha gelişmiş, kuralları ve risk yönetimi çok daha karmaşık bir versiyonu.”
Buradaki önemli ayrıntı ise şu: Her büyük banka otomatik olarak her piyasada piyasa yapıcı değildir.
Bir bankanın büyüklüğü, sermayesi veya müşterilerinin çokluğu ile belirli bir piyasada resmi piyasa yapıcısı olması aynı şey değildir.
Türkiye’de Piyasa Yapıcılığı Nasıl Ortaya Çıkıyor?
Türkiye açısından konuya baktığımızda özellikle devlet iç borçlanma senetleri ve organize finansal piyasalar öne çıkıyor.
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütülen Devlet İç Borçlanma Senetleri piyasasında belirli bankaların piyasa yapıcılığı sistemi içerisinde yer alması, devlet tahvillerinin ikincil piyasadaki likiditesinin desteklenmesi açısından önem taşıyor.
Burada “piyasa yapıcı banka” ifadesini kullanırken mutlaka hangi piyasanın konuşulduğunu belirtmek gerekiyor.
Çünkü döviz piyasasındaki piyasa yapıcılığı ile tahvil piyasasındaki piyasa yapıcılığı aynı şey değil. Aynı şekilde Borsa İstanbul’daki belirli piyasa uygulamaları da farklı kurallara sahip olabiliyor.
Bu nedenle internette “Türkiye’nin piyasa yapıcı bankaları şunlardır” şeklinde tek satırlık listeler gördüğünüzde dikkatli olmak gerekiyor.
Listenin hangi tarih itibarıyla geçerli olduğu, hangi finansal araçları kapsadığı ve hangi kurum tarafından belirlendiği mutlaka kontrol edilmeli.
Peki Türkiye’de Hangi Bankalar Piyasa Yapıcı Olarak Biliniyor?
Burada isimleri ezberlemekten daha önemli olan bir ayrıntı var: Piyasa yapıcı banka listeleri dönemsel olarak değişebilir.
Türkiye’de Hazine’nin piyasa yapıcılığı sistemi kapsamında geçmiş dönemlerde büyük kamu ve özel sermayeli bankaların yanı sıra yabancı sermayeli bankalar da yer aldı.
Örneğin farklı dönemlerde Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası, Türkiye Vakıflar Bankası, Türkiye İş Bankası, Akbank, Garanti BBVA, Yapı Kredi ve QNB Türkiye gibi büyük bankalar farklı piyasa yapıcılığı düzenlemeleri veya dönemsel listeler içinde karşımıza çıkmıştır.
Ancak burada kritik nokta şu:
Bu isimleri güncel resmi liste yerine koymamak gerekir.
Çünkü piyasa yapıcılığı statüsü belirli kriterlere, yükümlülüklere ve dönemsel değerlendirmelere bağlıdır. Bir bankanın geçmişte piyasa yapıcı olması, bugün de aynı statüyü taşıdığı anlamına gelmez.
Güncel durum için en güvenilir kaynak, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ilgili duyuruları ile Borsa İstanbul ve Sermaye Piyasası Kurulu'nun ilgili piyasa düzenlemeleridir.
Bir Bankanın Piyasa Yapıcı Olması Neden Önemli?
Hikâyemize geri dönelim.
O akşam masada Mert'in yanında Elif de vardı. Elif bankacılık sektöründe çalışıyordu ve Mert'in teknik anlatımını dinledikten sonra farklı bir noktaya dikkat çekti.
“Likiditeyi sadece rakam olarak düşünmeyin,” dedi. “Bir piyasanın güven vermesi, insanların gerektiğinde işlem yapabileceklerine inanmasıyla da ilgili.”
Bu cümle bence konunun en önemli taraflarından biriydi.
Mert daha çok stratejik taraftan yaklaşıyordu. Hangi fiyatın verildiği, alış-satış farkının ne olduğu, bankanın üstlendiği riskin nasıl yönetildiği gibi sorulara odaklanıyordu.
Elif ise sistemin insan tarafını öne çıkarıyordu.
Yatırımcı güveni, finansal kurumların itibarı, piyasanın erişilebilirliği ve kriz zamanlarında oluşan davranışlar onun dikkat ettiği konulardı.
İki bakış açısı birbirinin alternatifi değildi.
Tam tersine, piyasa yapıcılığın neden yalnızca matematiksel bir işlem mekanizması olmadığını gösteriyordu.
Bir tarafta algoritmalar, fiyatlar, tahvil getirileri ve risk modelleri vardı.
Diğer tarafta ise bu sisteme güvenerek işlem yapan insanlar.
Piyasa Yapıcının Kazancı Nereden Gelir?
Burada forumlarda sık karşılaşılan bir soru var:
“Piyasa yapıcı banka bundan ne kazanıyor?”
En temel cevaplardan biri alış ve satış fiyatları arasındaki fark, yani spread üzerinden oluşabilecek gelir fırsatıdır.
Fakat bunun karşılığında banka önemli riskler de üstlenir.
Örneğin bir banka belirli bir finansal üründe sürekli fiyat veriyorsa, yatırımcıların işlemleri sonucunda elinde beklenmedik miktarda pozisyon birikebilir.
Piyasa ters yönde hareket ederse zarar oluşabilir.
Dolayısıyla dışarıdan “banka sürekli alış ve satış yapıyor, demek ki sürekli kazanıyor” şeklinde bakmak yanıltıcıdır.