Aylin
New member
Erik İshale İyi Gelir mi? Önce Şu Ayrımı Yapmak Gerekiyor
İshal olduğunuzda insanın aklına genellikle “Ne yesem de biraz toparlansa?” sorusu geliyor. Özellikle yaz aylarında sofraya sık giren erik de bu noktada merak edilen meyvelerden biri. Ekşi bir erik yemek, halk arasında bazen “bağırsakları toparlar” diye düşünülürken, başka bir deneyim bunun tam tersini söylüyor: Erik yedikten sonra tuvalete çıkma sayısının arttığını söyleyenler de oldukça fazla.
Buradaki temel mesele aslında oldukça basit ama önemli: Erik, ishal tedavisinde doğrudan kullanılan bir besin değildir ve bazı kişilerde ishali azaltmak yerine artırabilir.
Bunun nedeni yalnızca “ekşi olması” değil. Erikte bulunan bazı karbonhidratlar, özellikle sorbitol, bağırsak hareketleri ve dışkının su içeriği üzerinde etkili olabilir. Monash Üniversitesi'nin FODMAP çalışmalarında erik, sorbitol açısından zengin meyveler arasında gösteriliyor. Sorbitol ise bazı kişilerde bağırsak içine daha fazla su çekerek gaz, şişkinlik ve ishal gibi belirtileri tetikleyebiliyor. Monash Fodmap+1
Dolayısıyla “Erik ishale iyi gelir mi?” sorusuna tek kelimelik “evet” cevabı vermek yerine, taze erik, kuru erik, erik suyu ve kişinin bağırsak hassasiyeti ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Erik Neden Bazı İnsanlarda İshali Artırabilir?
Erikteki en dikkat çekici noktalardan biri sorbitol içeriğidir. Sorbitol, teknik olarak bir şeker alkolüdür ve bazı meyvelerde doğal olarak bulunur. Monash FODMAP kaynaklarına göre erik, sorbitol bakımından zengin meyvelerden biridir. Monash Fodmap
Bunun bağırsak açısından anlamı şu: Sorbitol herkes tarafından aynı şekilde emilmeyebilir. Bağırsakta yeterince emilmediğinde suyun bağırsak içine çekilmesine katkıda bulunabilir. Monash Üniversitesi, özellikle hassas bağırsak yapısına veya irritabl bağırsak sendromuna sahip kişilerde FODMAP'lerin bağırsakta su miktarını artırabileceğini ve bunun gaz, şişkinlik, ishal veya dışkılama düzeninde değişiklik oluşturabileceğini açıklıyor. Monash Fodmap
ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü (NIDDK) de ishali olan kişilerin, belirtileri artırabilecek yüksek miktarda basit şeker içeren yiyecek ve içeceklerden ve şeker alkolleri içeren ürünlerden kaçınmasını öneriyor. Diyabet ve Sindirim Enstitüsü
Bu yüzden örneğin:
- Bir kişinin iki erik yedikten sonra hiçbir sorun yaşamaması,
- Başka bir kişinin aynı miktardan sonra gaz ve daha sulu dışkı yaşaması
birbirine aykırı değildir.
Bağırsakların gıdalara verdiği yanıt kişiden kişiye değişebilir.
Taze Erik ile Kuru Erik Aynı Şey Değil
Burada özellikle sık yapılan bir hata var: Taze erik ile kuru eriği aynı kefeye koymak.
Kuru erik, halk arasında kabızlığa karşı kullanılan en bilinen meyvelerden biridir. Bunun nedeni tesadüf değildir. Kuru erikte bulunan sorbitol ve diğer bileşenler dışkının yumuşamasına ve bağırsak hareketlerinin desteklenmesine katkıda bulunabilir.
Bu nedenle aktif ishal sırasında “Kuru erik iyi gelir, o zaman taze erik de iyi gelir” şeklinde bir çıkarım yapmak doğru olmaz.
Tam tersine, ishal yaşayan bir kişinin bağırsak hareketlerini daha da hızlandırabilecek gıdaları özellikle fazla miktarda tüketmesi belirtileri artırabilir.
Nitekim NIDDK, ishal sırasında kişilerin kendilerini tamamen aç bırakmasını önermiyor; ancak belirtileri kötüleştirebilecek yüksek miktarda basit şeker, yağlı yiyecek, kafein ve bazı süt ürünleri gibi gıdalara dikkat edilmesini öneriyor. Diyabet ve Sindirim Enstitüsü+1
“Biraz Erik Yedim ve İshalim Geçti” Deneyimleri Ne Kadar Güvenilir?
Forumlarda bu konuda çok farklı kişisel deneyimler görülebilir. Bir kullanıcı “Ben erik yiyince bağırsaklarım düzene giriyor” derken, bir başkası “Erik yediğim gün ishalim iki kat arttı” diyebilir.
İki deneyimin de gerçek olması mümkündür.
Ancak burada kişisel deneyim ile bilimsel kanıtı birbirinden ayırmak gerekiyor.
Örneğin bir kişi ishal olduğu gün birkaç erik yemiş ve ertesi sabah düzelmiş olabilir. Fakat ishalin nedeni viral bir enfeksiyonsa, vücut zaten aynı zaman diliminde toparlanmaya başlamış olabilir. İyileşmenin doğrudan erikten kaynaklandığını söylemek için kontrollü bir karşılaştırma gerekir.
Bu, sağlık araştırmalarında çok temel bir konudur: Aynı anda gerçekleşen iki olaydan birinin diğerine neden olduğunu varsayamayız.
Dolayısıyla forum deneyimleri değerli olabilir; çünkü insanların gerçek hayatta ne yaşadığını gösterir. Fakat “erik ishali keser” şeklinde tıbbi bir sonuç çıkarmak için yeterli değildir.
Peki Bilimsel Araştırmalar Erik Hakkında Ne Söylüyor?
Erik üzerine yapılmış insan çalışmalarının önemli bir bölümü doğrudan akut ishal tedavisini incelemiyor. Araştırmalar daha çok kan basıncı, damar fonksiyonu, metabolik sağlık ve kuru eriğin bağırsaklar üzerindeki etkileri gibi konulara odaklanıyor.
Örneğin 2022 yılında yayımlanan bir sistematik derleme ve meta-analizde, erik tüketimiyle ilgili 11 çalışma değerlendirilmiş. Araştırmacılar, erik takviyesinin sistolik tansiyonda ortalama 1,24 mmHg düşüş oluşturduğunu, ancak güven aralığının -3,08 ile 0,59 mmHg arasında olması ve p=0,185 sonucu nedeniyle etkinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığını bildirdi. Diyastolik tansiyondaki ortalama değişim ise -4,32 mmHg olarak hesaplanmış, ancak bu sonuç da istatistiksel anlamlılık sınırına ulaşmamış. PubMed
Bu rakamların ishal açısından önemli tarafı şu: Erikle ilgili insan araştırmaları, “ishali kesen bir meyve” sonucunu desteklemiyor.
Hatta bazı çalışmalarda sonuçlar oldukça farklı.
Örneğin 2020 yılında yayımlanan bir randomize çalışmada, antosiyanin açısından zengin erik çeşidinden hazırlanan düşük antosiyaninli nektarın sağlıklı yaşlı yetişkinlerde kan basıncı, bilişsel fonksiyon veya bağırsak mikrobiyotası üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamış. PubMed
Başka bir küçük çalışmada ise antosiyanin açısından zengin erik suyu tüketiminin kan basıncında kısa süreli düşüşle ilişkili olduğu görülmüş. Çalışmaya yalnızca 24 kişi katılmış: 12'si 65 yaş üzeri, 12'si ise 18-45 yaş aralığında. Bu nedenle böyle bir sonucu genel nüfusa doğrudan uygulamak doğru olmaz. PubMed
Yani bilimsel tablo “erik mucizevi bir meyvedir” demekten oldukça uzak.
Erik İshal Sırasında Yenebilir mi?
Burada “kesinlikle yenmez” demek de gereksiz derecede katı olur.
NIDDK'ya göre akut ishalde insanların tamamen aç kalması gerekmiyor; kişi kendisini yemeye hazır hissettiğinde normal beslenmeye kademeli olarak dönebilir. Ancak semptomları artıran yiyecek ve içeceklerden kaçınmak gerekiyor. Diyabet ve Sindirim Enstitüsü
Dolayısıyla birkaç erik yediğinizde herhangi bir kötüleşme olmuyorsa, sırf ishal oldunuz diye erik tükettiğiniz için mutlaka ciddi bir problem yaşayacağınız söylenemez.
Ama ishaliniz devam ederken erik yedikten sonra:
- dışkı daha da sulanıyorsa,
İshal olduğunuzda insanın aklına genellikle “Ne yesem de biraz toparlansa?” sorusu geliyor. Özellikle yaz aylarında sofraya sık giren erik de bu noktada merak edilen meyvelerden biri. Ekşi bir erik yemek, halk arasında bazen “bağırsakları toparlar” diye düşünülürken, başka bir deneyim bunun tam tersini söylüyor: Erik yedikten sonra tuvalete çıkma sayısının arttığını söyleyenler de oldukça fazla.
Buradaki temel mesele aslında oldukça basit ama önemli: Erik, ishal tedavisinde doğrudan kullanılan bir besin değildir ve bazı kişilerde ishali azaltmak yerine artırabilir.
Bunun nedeni yalnızca “ekşi olması” değil. Erikte bulunan bazı karbonhidratlar, özellikle sorbitol, bağırsak hareketleri ve dışkının su içeriği üzerinde etkili olabilir. Monash Üniversitesi'nin FODMAP çalışmalarında erik, sorbitol açısından zengin meyveler arasında gösteriliyor. Sorbitol ise bazı kişilerde bağırsak içine daha fazla su çekerek gaz, şişkinlik ve ishal gibi belirtileri tetikleyebiliyor. Monash Fodmap+1
Dolayısıyla “Erik ishale iyi gelir mi?” sorusuna tek kelimelik “evet” cevabı vermek yerine, taze erik, kuru erik, erik suyu ve kişinin bağırsak hassasiyeti ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Erik Neden Bazı İnsanlarda İshali Artırabilir?
Erikteki en dikkat çekici noktalardan biri sorbitol içeriğidir. Sorbitol, teknik olarak bir şeker alkolüdür ve bazı meyvelerde doğal olarak bulunur. Monash FODMAP kaynaklarına göre erik, sorbitol bakımından zengin meyvelerden biridir. Monash Fodmap
Bunun bağırsak açısından anlamı şu: Sorbitol herkes tarafından aynı şekilde emilmeyebilir. Bağırsakta yeterince emilmediğinde suyun bağırsak içine çekilmesine katkıda bulunabilir. Monash Üniversitesi, özellikle hassas bağırsak yapısına veya irritabl bağırsak sendromuna sahip kişilerde FODMAP'lerin bağırsakta su miktarını artırabileceğini ve bunun gaz, şişkinlik, ishal veya dışkılama düzeninde değişiklik oluşturabileceğini açıklıyor. Monash Fodmap
ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü (NIDDK) de ishali olan kişilerin, belirtileri artırabilecek yüksek miktarda basit şeker içeren yiyecek ve içeceklerden ve şeker alkolleri içeren ürünlerden kaçınmasını öneriyor. Diyabet ve Sindirim Enstitüsü
Bu yüzden örneğin:
- Bir kişinin iki erik yedikten sonra hiçbir sorun yaşamaması,
- Başka bir kişinin aynı miktardan sonra gaz ve daha sulu dışkı yaşaması
birbirine aykırı değildir.
Bağırsakların gıdalara verdiği yanıt kişiden kişiye değişebilir.
Taze Erik ile Kuru Erik Aynı Şey Değil
Burada özellikle sık yapılan bir hata var: Taze erik ile kuru eriği aynı kefeye koymak.
Kuru erik, halk arasında kabızlığa karşı kullanılan en bilinen meyvelerden biridir. Bunun nedeni tesadüf değildir. Kuru erikte bulunan sorbitol ve diğer bileşenler dışkının yumuşamasına ve bağırsak hareketlerinin desteklenmesine katkıda bulunabilir.
Bu nedenle aktif ishal sırasında “Kuru erik iyi gelir, o zaman taze erik de iyi gelir” şeklinde bir çıkarım yapmak doğru olmaz.
Tam tersine, ishal yaşayan bir kişinin bağırsak hareketlerini daha da hızlandırabilecek gıdaları özellikle fazla miktarda tüketmesi belirtileri artırabilir.
Nitekim NIDDK, ishal sırasında kişilerin kendilerini tamamen aç bırakmasını önermiyor; ancak belirtileri kötüleştirebilecek yüksek miktarda basit şeker, yağlı yiyecek, kafein ve bazı süt ürünleri gibi gıdalara dikkat edilmesini öneriyor. Diyabet ve Sindirim Enstitüsü+1
“Biraz Erik Yedim ve İshalim Geçti” Deneyimleri Ne Kadar Güvenilir?
Forumlarda bu konuda çok farklı kişisel deneyimler görülebilir. Bir kullanıcı “Ben erik yiyince bağırsaklarım düzene giriyor” derken, bir başkası “Erik yediğim gün ishalim iki kat arttı” diyebilir.
İki deneyimin de gerçek olması mümkündür.
Ancak burada kişisel deneyim ile bilimsel kanıtı birbirinden ayırmak gerekiyor.
Örneğin bir kişi ishal olduğu gün birkaç erik yemiş ve ertesi sabah düzelmiş olabilir. Fakat ishalin nedeni viral bir enfeksiyonsa, vücut zaten aynı zaman diliminde toparlanmaya başlamış olabilir. İyileşmenin doğrudan erikten kaynaklandığını söylemek için kontrollü bir karşılaştırma gerekir.
Bu, sağlık araştırmalarında çok temel bir konudur: Aynı anda gerçekleşen iki olaydan birinin diğerine neden olduğunu varsayamayız.
Dolayısıyla forum deneyimleri değerli olabilir; çünkü insanların gerçek hayatta ne yaşadığını gösterir. Fakat “erik ishali keser” şeklinde tıbbi bir sonuç çıkarmak için yeterli değildir.
Peki Bilimsel Araştırmalar Erik Hakkında Ne Söylüyor?
Erik üzerine yapılmış insan çalışmalarının önemli bir bölümü doğrudan akut ishal tedavisini incelemiyor. Araştırmalar daha çok kan basıncı, damar fonksiyonu, metabolik sağlık ve kuru eriğin bağırsaklar üzerindeki etkileri gibi konulara odaklanıyor.
Örneğin 2022 yılında yayımlanan bir sistematik derleme ve meta-analizde, erik tüketimiyle ilgili 11 çalışma değerlendirilmiş. Araştırmacılar, erik takviyesinin sistolik tansiyonda ortalama 1,24 mmHg düşüş oluşturduğunu, ancak güven aralığının -3,08 ile 0,59 mmHg arasında olması ve p=0,185 sonucu nedeniyle etkinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığını bildirdi. Diyastolik tansiyondaki ortalama değişim ise -4,32 mmHg olarak hesaplanmış, ancak bu sonuç da istatistiksel anlamlılık sınırına ulaşmamış. PubMed
Bu rakamların ishal açısından önemli tarafı şu: Erikle ilgili insan araştırmaları, “ishali kesen bir meyve” sonucunu desteklemiyor.
Hatta bazı çalışmalarda sonuçlar oldukça farklı.
Örneğin 2020 yılında yayımlanan bir randomize çalışmada, antosiyanin açısından zengin erik çeşidinden hazırlanan düşük antosiyaninli nektarın sağlıklı yaşlı yetişkinlerde kan basıncı, bilişsel fonksiyon veya bağırsak mikrobiyotası üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamış. PubMed
Başka bir küçük çalışmada ise antosiyanin açısından zengin erik suyu tüketiminin kan basıncında kısa süreli düşüşle ilişkili olduğu görülmüş. Çalışmaya yalnızca 24 kişi katılmış: 12'si 65 yaş üzeri, 12'si ise 18-45 yaş aralığında. Bu nedenle böyle bir sonucu genel nüfusa doğrudan uygulamak doğru olmaz. PubMed
Yani bilimsel tablo “erik mucizevi bir meyvedir” demekten oldukça uzak.
Erik İshal Sırasında Yenebilir mi?
Burada “kesinlikle yenmez” demek de gereksiz derecede katı olur.
NIDDK'ya göre akut ishalde insanların tamamen aç kalması gerekmiyor; kişi kendisini yemeye hazır hissettiğinde normal beslenmeye kademeli olarak dönebilir. Ancak semptomları artıran yiyecek ve içeceklerden kaçınmak gerekiyor. Diyabet ve Sindirim Enstitüsü
Dolayısıyla birkaç erik yediğinizde herhangi bir kötüleşme olmuyorsa, sırf ishal oldunuz diye erik tükettiğiniz için mutlaka ciddi bir problem yaşayacağınız söylenemez.
Ama ishaliniz devam ederken erik yedikten sonra:
- dışkı daha da sulanıyorsa,